Thema Voorjaarscongres 2013 

Diegenen Omgeven
‘Breinboeken voor leken zoals ‘’we zijn ons brein’’, ‘’de appel en de boom’’, en ‘’de tien geboden voor het brein’’ brengen het biologisch onderzoek en het deterministisch gedachtegoed over aan het brede publiek. Waar de hersenen en de genen voorheen opgeborgen leken in de black box, proberen de neurowetenschappen er toenemend grip op te krijgen. Deze ontwikkeling heeft ook de discussie over de vrije wil opnieuw leven ingeblazen. Hoewel decennia van genetisch onderzoek onze kennis over psychiatrische ziektebeelden wel degelijk hebben vergroot, is hiermee ook duidelijk geworden hoe complex het ontstaan, beloop en behandeling van psychiatrische stoornissen eigenlijk is.

Of iemand wel of geen psychiatrische ziekte krijgt, wordt behalve door de genetische aanleg, mede bepaald door de omgeving waarin het leven van een individu zich afspeelt. Hierbij speelt ‘timing’ ook een cruciale rol. De genetische structuur ligt vanaf de geboorte vast, maar de functie van genen en de invloed op het functioneren van onze hersenen, en daarmee ons denken, voelen en gedrag is veranderlijk onder invloed van omgevingsfactoren en levensfase. Alle menselijke individuele variatie is uiteindelijk resultaat van een complex samenspel tussen biologie en context, de zogenaamde gen-omgevingsinteracties.

Ontrafeling van deze interacties vormt op dit moment een grote uitdaging voor de psychiatrische wetenschap en kan daarmee een belangrijke aanvulling zijn op het verbeteren en vernieuwen van de farmacologische en psychotherapeutische behandelingen. Daarbij zal de blik dus niet alleen gericht moeten worden op de genen, maar ook op diegenen die de genen omgeven.